Monthly Archives: Μάρτιος 2011




Εξαιρετικής σημασίας ευρήματα αποτελούν οι εντυπωσιακοί αρχαίοι τάφοι που αποκαλύφθηκαν στην περιοχή του Αερινού, ανάγονται σε διάφορες χρονικές περιόδους και θα αποτελέσουν επισκέψιμα μνημεία, προσελκύοντας το ενδιαφέρον των απανταχού φίλων του πολιτισμού. Οι εργασίες ανάδειξης θα ξεκινήσουν άμεσα με πόρους του ΕΣΠΑ, ενώ έχει ήδη πραγματοποιηθεί η σχετική προεργασία από τους ιθύνοντες της ΙΓ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Στην χορεία των πολύ σημαντικών αρχαίων μνημείων της περιοχής εντάσσονται, ειδικότερα, οι θολωτοί, λακκοειδείς αλλά και κιβωτιόσχημοι τάφοι που ανακαλύφθηκαν στην περιοχή του Αερινού, στο πλαίσιο των έργων διαπλάτυνσης της εθνικής οδού, που πραγματοποιήθηκαν στην χρονική περίοδο 1995 – 1999. Τα εν λόγω μνημεία, που ανάγονται στην Μυκηναϊκή και την Πρωτογεωμετρική – Γεωμετρική εποχή, βρίσκονται στον αρχαιολογικό χώρο του Αερινού, στην περιοχή του κόμβου Αερινού και δίνουν πολύ σημαντικές πληροφορίες για την μακραίωνη ιστορική πορεία της συγκεκριμένης περιοχής.

Από το σύνολο των ευρημάτων ..
που έχουν αποκαλυφθεί στο πλαίσιο του προαναφερθέντος έργου, πρόκειται να αναδειχθούν πέντε θολωτοί τάφοι στο πλαίσιο του προγράμματος ΕΣΠΑ, προκειμένου να αποτελέσουν επισκέψιμα μνημεία της περιοχής. Σύμφωνα με τους ιθύνοντες της ΙΓ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, είναι πάρα πολύ σημαντικός τόσο ο αρχαιολογικός χώρος, όσο και τα συγκεκριμένα μνημεία τα οποία διατηρήθηκαν ορατά, προκειμένου να αναδειχθούν. Η πλειοψηφία των κτιστών θολωτών τάφων που ανασκάφηκαν στην περιοχή του Αερινού ανάγονται στην Μυκηναϊκή εποχή, ενώ τα πολυάριθμα ευρήματα που ήρθαν στο φως, κατέχουν περίοπτη θέση στην επανέκθεση του Μουσείου, καθώς κοσμούν την αίθουσα των μεγάλων έργων. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα δεδομένα «οι θολωτοί τάφοι του Αερινού ανήκουν στην κατηγορία των μικρών θολωτών μνημείων και πρόκειται προφανώς για οικογενειακούς τάφους, που χρησιμοποιούνταν για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, από μια οικογένεια. Έχουμε πολλαπλές ταφές οι οποίες πραγματοποιούνταν διαδοχικά, με σκελετούς που βρέθηκαν στην θέση τους, αλλά και οστά από παλιότερες ταφές, που είχαν τοποθετηθεί σε λάκκους στο δάπεδο των τάφων, ή είχαν συγκεντρωθεί σε σωρούς, προκειμένου να δημιουργηθεί ο απαραίτητος χώρος για να ακολουθήσουν νέες ταφές» αναφέρει η Πολυξένη Αραχωβίτη, αρχαιολόγος της ΙΓ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Όπως επισημαίνει παράλληλα η ίδια «έχουν ανακαλυφθεί πολυάριθμα κτερίσματα, όπως αγγεία, όπλα, ειδώλια ζώων και ειδώλια γυναικών, χάντρες από περιδέραια, σκουλαρίκια, κοσμήματα που χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες για να στολίζουν τα μαλλιά τους, κυρίως από χαλκό αλλά και χρυσό, δακτυλίδια και γενικά αντικείμενα που συνόδευαν τους νεκρούς». Πολλά από τα παραπάνω ευρήματα εκτίθενται, όπως προαναφέρθηκε, στις προθήκες του Μουσείου Βόλου και είναι σημαντικά, διότι «σκιαγραφούν» ταφικά έθιμα και προσφιλείς συνήθειες που ανάγονται χιλιάδες χρόνια πριν.

Σημαντικός αρχαιολογικός χώρος
Ο αρχαιολογικός χώρος του Αερινού, όπου ανακαλύφθηκαν πολυάριθμοι αρχαίοι τάφοι, βρίσκεται στην περιοχή «Δερβίσι» ή «Γουρουνόσταυλος» της κοινότητας Αερινού και εκτείνεται στο ύψωμα «Κάστρο Αερινού» καθώς και στη γύρω πεδινή ζώνη, στο νοτιοανατολικό τμήμα μιας κλειστής εύφορης κοιλάδας που τροφοδοτείται από τα νερά του «Λαχανορέματος». «Ο χώρος αν και ήταν γνωστός από τις αρχές του εικοστού αιώνα, ανασκάφτηκε για πρώτη φορά στο διάστημα 1995-1999, στα πλαίσια της κατασκευής του αυτοκινητοδρόμου ΠΑΘΕ. Τα αποτελέσματα των εκτεταμένων ανασκαφών που πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή, επιβεβαίωσαν τις αρχικές παρατηρήσεις του Χρήστου Τσούντα και άλλων αρχαιολόγων για την συγκεκριμένη αρχαιολογική θέση. Παράλληλα, με το πλήθος των ευρημάτων που έφεραν στο φως κατέδειξαν τη διαχρονική παρουσία του ανθρώπου στο χώρο από την Μέση Νεολιθική μέχρι τη Μεταβυζαντινή περίοδο, καθώς και τον ιδιαίτερο δυναμισμό αυτού του οικισμού κατά την εποχή του Χαλκού και τα πρωτογεωμετρικά χρόνια» εξηγεί η κ. Αραχωβίτη, υπεύθυνη των ανασκαφών. Ο αρχαίος οικισμός που δεν έχει αποκαλύψει ακόμη το όνομά του, ήταν πολύ σημαντικός, διότι βρισκόταν σε κομβικό οδικό άξονα κατά την αρχαιότητα. 




Η πρώτη εγκατάσταση στο χώρο πραγματοποιήθηκε κατά τη νεολιθική εποχή. Με εξαίρεση την άφθονη κεραμική, λιγοστά είναι τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα ή τα μικρά ευρήματα, όπως ειδώλια και λίθινα εργαλεία, που χρονολογούνται στη μέση και στη νεότερη νεολιθική περίοδο (5.800 – 4.500 π.Χ.). Πρόχειρες κατασκευές, πιθανότατα υπόσκαφες καλύβες, αποδίδονται στην Χαλκολιθική περίοδο ή στις αρχές της πρώιμης εποχής του χαλκού (3.200 – 2.100 π.Χ.) στη διάρκεια της οποίας, ο οικισμός, κατά βάση γεωργοκτηνοτροφικός, παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη η οποία επαυξάνεται στην περίοδο που ακολουθεί, τη μέση εποχή του χαλκού (2.100 – 1.600 π.Χ.), όπως φανερώνουν τα σύνολα των κτηρίων με αψιδωτή κάτοψη που ερευνήθηκαν στις υπώρειες του λόφου «Κάστρο» αλλά κυρίως σε κοντινό του λόφο, στη θέση που καταλαμβάνει σήμερα ο οδικός κόμβος Αερινού της Εθνικής Οδού. Κατά τη μυκηναϊκή περίοδο, ο οικισμός, παρόλο που περιορίζει ή διαφοροποιεί τη χρήση του ζωτικού του χώρου, ακμάζει ιδιαίτερα μέσα στα χρονικά πλαίσια της γενικότερης άνθησης του μυκηναϊκού πολιτισμού δηλαδή κατά τον 14ο-13ο αι. π. Χ. Μάρτυρες της ακμής του είναι μεγαροειδείς οικίες σε πυκνή διάταξη και ένα σύνολο από έντεκα θολωτούς, δύο κτιστούς θαλαμοειδείς και πολλούς κιβωτιόσχημους ή απλούς λακκοειδείς τάφους με πληθώρα ευρημάτων, που ερευνήθηκαν στις υπώρειες του λόφου «Κάστρο» και στην πεδινή περιοχή προς βόρεια και ανατολικά του. Στην πρωτογεωμετρική-γεωμετρική περίοδο (11ος – 8ος αι. π. Χ.) παρά την ασαφή εικόνα των οικιστικών καταλοίπων, πολλά στοιχεία για την κοινωνικοοικονομική οργάνωση και την ιδεολογία των κατοίκων παρέχονται από τους πέντε θολωτούς και πολλούς κιβωτιόσχημους ή λακκοειδείς τάφους που βρέθηκαν. Οι λίγες ενδείξεις χρήσης του χώρου κατά την κλασική και ελληνιστική εποχή οδηγούν σε προβληματισμό για το ρόλο του οικισμού στην περιοχή, και τη σχέση του με τις γειτονικές ηγέτιδες πόλεις – κράτη και κυρίως τις Φερές. Η τελευταία περίοδος δραστηριότητας στο χώρο τοποθετείται στη μεσοβυζαντινή περίοδο, στην οποία χρονολογούνται τα ευρήματα νεκροταφείου που δημιουργήθηκε στην ίδια περιοχή, όπου βρέθηκαν και τα αρχαιότερα νεκροταφεία του Αερινού.

Στόχοι της παρέμβασης
Οι πέντε κτιστοί θολωτοί τάφοι που βρέθηκαν στην περιοχή του Αερινού, διατηρήθηκαν μετά από ορισμένες τροποποιήσεις, όπου ήταν δυνατόν, της χάραξης των παράπλευρων δρόμων του δικτύου της Εθνικής Οδού, ώστε να παραμείνουν ορατοί, ενώ οι υπόλοιποι διατηρούνται πλέον σε κατάχωση. «Τροποποίηση όμως, της χάραξης ενός κλάδου του Κόμβου Αερινού έγινε και για να διατηρηθεί ο πολύ σημαντικός οικισμός της μέσης εποχής του χαλκού, που βρέθηκε να σώζεται σε καλή κατάσταση διατήρησης, με πολλά κτίσματα κυρίως αψιδωτής μορφής, ο οποίος είναι από τα λίγα δείγματα οικισμών αυτής της περιόδου που σώζεται σε τόσο μεγάλη έκταση σε όλο τον ελλαδικό χώρο» επισημαίνει η κ. Αραχωβίτη. Στόχος των εργασιών που θα πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ είναι να αναδειχθούν οι πέντε θολωτοί τάφοι και να αποτελέσουν τα πρώτα επισκέψιμα μνημεία του πολύ σημαντικού αρχαιολογικού χώρου του Αερινού. Το σκεπτικό είναι οι παρεμβάσεις που θα γίνουν να βρίσκονται σε αρμονία με την μορφή των μνημείων και κατά συνέπεια προβλέπεται η δημιουργία στεγάστρων, τα οποία θα συμβάλουν στην προστασία των μνημείων, αντικαθιστώντας τα ήδη υπάρχοντα.
Σύμφωνα με την μελέτη ανάδειξης των θολωτών τάφων «θα τοποθετηθούν στέγαστρα με υλικά που θα δένουν με το περιβάλλον, συνδυάζοντας παραδοσιακά και σύγχρονα στοιχεία. Παράλληλα θα αντιμετωπιστεί με τις ανάλογες παρεμβάσεις η διευθέτηση των ομβρίων, που δημιουργεί προφανή προβλήματα στην αρχιτεκτονική δομή των τάφων και παράλληλα θα δημιουργηθούν κιόσκια πληροφόρησης που θα δίνουν όλα τα στοιχεία για τις ανασκαφές στην περιοχή και ιδιαίτερα στην περιοχή των νεκροταφείων» υπογραμμίζει η αρχαιολόγος της ΙΓ΄ ΕΠΚΑ. Στο πρόγραμμα ανάδειξης καταγράφεται επίσης, η δημιουργία σήμανσης, αλλά και διαδρόμων που θα επιτρέπουν στους επισκέπτες να προσεγγίζουν ευκολότερα τα μνημεία, καθώς και η διαμόρφωση του περιβάλλοντος χώρου, ώστε να είναι ευχάριστη η επίσκεψη. Όλα τα παραπάνω γίνονται με την προοπτική της σύνδεσής τους με τον αρχαίο οικισμό μέσα από την ανάδειξη και του οικισμού της μέσης εποχής του χαλκού που διατηρείται ορατός αλλά και μακροπρόθεσμα, με την ανάδειξη του κεντρικού πυρήνα του οικισμού πάνω στον λόφο «Δερβίσι», όπου σώζονται τμήματα της αρχαίας οχύρωσης, συνθέτοντας μια πολύ ενδιαφέρουσα εικόνα, η οποία αξίζει να διασωθεί προς χάρη των μεταγενέστερων.

Αν στην αρχαιολογία η δυνατότητα ταύτισης ιστορικών προσώπων και ευρημάτων είναι σπάνια, στην περίπτωση των Αιγών, της κοιτίδας των βασιλέων της Μακεδονίας, είναι κοινός τόπος. Από τη στιγμή που ο Μανόλης Ανδρόνικος αποκάλυψε τον τάφο του Φιλίππου Β΄ στη Βεργίνα, πρόσωπα άντρες και γυναίκες-, μέλη της βασιλικής δυναστείας που ως τότε ήταν μόνο ονόματα στα βιβλία, απέκτησαν «υπόσταση». Και το αντίθετο. Τα όπλα των ανδρών, τα κοσμήματα των γυναικών, τα σύμβολα εξουσίας αλλά και αντικείμενα καθημερινής χρήσης βρήκαν τους κατόχους τους. Αυτή η απόδοση ευρημάτων σε ιστορικά πρόσωπα είναι το μεγάλο πλεονέκτημα της έκθεσης «Από τον Ηρακλή στον Μέγα Αλέξανδρο: Θησαυροί από…
 τη βασιλική πρωτεύουσα των Μακεδόνων, ένα ελληνικό βασίλειο στα χρόνια της δημοκρατίας», που θα εγκαινιαστεί στις 6 Απριλίου στην Οξφόρδη.

Η έκθεση επικεντρώνεται στους βασιλείς της Μακεδονίας και την πρωτεύουσά τους, τις Αιγές. Αδημοσίευτα ευρήματα, κυρίως της τελευταίας εικοσαετίας, βγαλμένα από τις αποθήκες του Μουσείου των Αιγών και από θησαυροφυλάκια είναι στην πλειονότητά τους – με εξαίρεση το πορτρέτο του Αλέξανδρου που βρέθηκε στην Πέλλα- τα 551 αρχαία αντικείμενα της έκθεσης που παρουσιάζονται σε τρείς αίθουσες του Μουσείου Ashmolean. Χρονολογικά καλύπτουν την εποχή που μεσολαβεί από την όψιμη Μυκηναϊκή Περίοδο μέχρι και τα χρόνια του άτυχου Αλέξανδρου Δ΄, γιου του Μ. Αλεξάνδρου και της Ρωξάνης. Από την έκθεση ξεχωρίζουν τα όπλα από τη βασιλική συστάδα των Τημενιδών (560-420 π.Χ.) – που σχετίζονται με τους βασιλείς Αέροπο Α΄ και Αργαίο και τα μέλη της οικογενείας του Αλέξανδρου Α΄ και του Περδίκκα Β΄- την ταφική συστάδα του Φιλίππου Β΄ και του Αλέξανδρου Δ΄. Μοναδικά είναι επίσης τα κοσμήματα που δήλωναν τον πλούτο και τα αξιώματα τεσσάρων βασιλισσών-ιερειών οι οποίες έζησαν στις Αιγές μεταξύ του 10ου και του 8ου αι. π.Χ. για να έρθουν ξανά στο φως τη δεκαετία του ΄50 από τον Μ. Ανδρόνικο. Τις άγνωστες αυτές βασίλισσες διαδέχτηκε άλλωστε η «Δέσποινα των Αιγών» σύζυγος του Αμύντα η οποία πέθανε στο μεταίχμιο μεταξύ 6ου και 5ου αι. και τάφηκε με μοναδικά κοσμήματα, τα οποία αποτελούν σημαντικό μέρος της έκθεσης. Οι Μακεδόνισσες βασίλισσες, προκάτοχοι της διάσημης Ολυμπιάδας και – έμμεσα – των θρυλικών προσωπικοτήτων των ελληνιστικών βασιλείων, αντιπροσωπεύονται επίσης από επιπλέον κοσμήματα, σκεύη τουαλέτας αλλά και αντικείμενα με ιερό-συμβολικό χαρακτήρα, όπως τα πήλινα κεφάλια θεϊκών και δαιμονικών ξόανων από τάφους της συστάδας των βασιλισσών της δυναστείας των Τημενιδών. Μέλος της ομάδας αυτής άλλωστε ήταν η διάσημη Ευρυδίκη, μητέρα τριών βασιλιάδων και γιαγιά του Μεγαλεξάνδρου, τα κτερίσματα της οποίας κατέχουν στην έκθεση του Ashmolean περίοπτη θέση.

Κεντρικός άξονας της έκθεσης πάντως είναι οι Αιγές, το λίκνο των Μακεδόνων βασιλέων και ταυτόχρονα των κοσμογονικών αλλαγών που κατέστησαν τον ελληνικό πολιτισμό σημείο αναφοράς για τους αιώνες που θα ακολουθούσαν. Εκεί δολοφονήθηκε ο Φίλιππος, εκεί αναγορεύτηκε βασιλιάς ο Μ. Αλέξανδρος και από εκεί ξεκίνησε την εκστρατεία του στην Ανατολή. Ο τόπος όπου όλες οι φάσεις του αρχαίου ελληνικού κόσμου – η ύστερη μυκηναϊκή, η κλασική και η ελληνιστική – συγκλίνουν μέσα από τη ζωντανή συνέχεια της Ομηρικής παράδοσης που παρατηρείται στη Μακεδονία και η γραπτή μαρτυρία ταιριάζει απόλυτα με τα αρχαιολογικά τεκμήρια, αυτό είναι οι Αιγές. Και αυτή τη σπάνια θέση όπου πιστοποιείται η συνέχεια του ελληνικού πνεύματος είναι ένα από τα δυνατά σημεία της έκθεσης, που θα διαρκέσει από τις 7 Απριλίου μέχρι τις 29 Αυγούστου.

arxaiologia.gr

Τι γίνεται άραγε με τον πλήθος των αρχαιολογικών εκτάσεων και αρχαίων πόλεων που βρίσκονται στην Λιβύη .Τελικά ο Αλλάχ θα λυπηθεί τον ανθρώπινο πολιτισμό …όχι  όπως ατό Αφγανιστάν, όπου  εκεί οι πιστοί του δεν λυπήθηκαν τίποτε και κατεστράφη μεγάλος μέρος από τα χνάρια των προγόνων μας. Η κατάσταση πάντως δεν μπορεί να ανιχνευτεί με κανένα τρόπο και ας ελπίσουμε ότι τουλάχιστον οι κάτοικοι θα θεωρήσουν αυτό το μεγαλειώδες έργο του ελληνισμού εκεί σαν ένα μελλοντικό και πάλι έσοδο από τον τουρισμό και δεν θα καταστρέψουν τα πάντα στον εμφύλιο που συνταράσσει την περιοχή. Δείτε εδώ τι υπάρχει στην κυρηναϊκή σε ένα φωτογραφικό οδοιπορικό .





Σημαντικότατοι οικισμοί της Νεολιθικής Εποχής και της Πρώιμης Εποχής Σιδήρου, ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια των ανασκαφών της Λ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων στη θέση Παλιοκαστανιά Σερβίων, στην Κοζάνη. Πρόκειται για τον πρώτο οικισμό της Εποχής Σιδήρου που ανασκάπτεται στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας. Επίσης, οικισμός της Αρχαιότερης Νεολιθικής περιόδου (6.500-6.000 π.Χ.) βρέθηκε σε υψόμετρο 1.700 μ. στην Πίνδο.
Σε άλλοτε υπερυψωμένο παραποτάμιο πλάτωμα, που σήμερα έχει κατακλυστεί από τα νερά της τεχνητής λίμνης Πολυφύτου, η Εφορεία εντόπισε κατοικήσεις της Νεολιθικής εποχής (γύρω στο 5.500 π.Χ.), της Πρώιμης Εποχής Σιδήρου (υπολογίζονται γύρω στο 1.100-1.000 π.Χ.), των Ρωμαϊκών και των Βυζαντινών χρόνων (στην τελευταία περίοδο, η θέση χρησιμοποιήθηκε ως νεκροταφείο).

Από την ανασκαφή ήρθαν στο φως μία πηλοκατασκευή … της Νεολιθικής εποχής, τρεις μεγάλοι αποθηκευτικοί χώροι με πιθάρια της Πρώιμης Εποχής Σιδήρου, ένα λιθόκτιστο δίχωρο κτίριο πιθανότατα της ίδιας περιόδου με αψίδα στα νοτιοδυτικά και σωζόμενο μήκος 11,6 μέτρα, λάκκοι (πιθανότατα απορριμματικοί) των Ρωμαϊκών χρόνων και ταφές της Βυζαντινής Εποχής.

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ- ΜΠΕ η αρχαιολόγος της Λ’ ΕΠΚΑ, Αρετή Χονδρογιάννη-Μετόκη, «ο οικισμός της Πρώιμης Εποχής Σιδήρου, στην οποία ανήκει και η πλειονότητα των ερευνημένων καταλοίπων, είναι ο πρώτος που ανασκάφηκε στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς την εποχή αυτή έχουν εντοπιστεί εδώ μόνο συστάδες τάφων».

Επισημαίνει δε ότι «η γεωγραφική του θέση δίπλα σε ένα από τα σημαντικότερα ποτάμια περάσματα, σε μία περιοχή με διαχρονική κατοίκηση, η αυξημένη αποθηκευτική του δραστηριότητα και τα μεγάλα και σταθερά κτίρια από πέτρα, μαρτυρούν πως πρόκειται για έναν σημαντικό οικισμό, με κεντρικό χαρακτήρα στη ζωή των κατοίκων της περιοχής».



Σημαντικά ήταν και τα ευρήματα της ανασκαφής της Λ’ Εφορείας στη θέση Κασιάνη Λάβας του δήμου Σερβίων, όπου εντοπίστηκε ο μόνος βεβαιωμένος οικισμός της Αρχαιότερης Νεολιθικής περιόδου (6.500-6.000 π.Χ.) σε τόσο μεγάλο υψόμετρο (950 μέτρα). Ο οικισμός αυτός βρισκόταν πάνω στο μοναδικό φυσικό πέρασμα που ενώνει διαχρονικά τη Θεσσαλία με τη Δυτική Μακεδονία.

«Οικισμός σε μεγάλο υψόμετρο, στα 1.700 μέτρα, εντοπίστηκε πρόσφατα στην Πίνδο. Ωστόσο, είναι σημαντικό το γεγονός ότι στην Αρχαιότερη Νεολιθική Εποχή έχουμε τους πρώτους οικισμούς με περισσότερο μόνιμο χαρακτήρα», διευκρινίζει η Α. Χονδρογιάννη- Μετόκη.

Σύμφωνα με την ίδια, ενδείξεις κατοίκησης της ίδιας εποχής υπάρχουν και στη Σαμαρίνα, στα 1.600 μέτρα, ωστόσο δεν έχει επιβεβαιωθεί ακόμα η ύπαρξη οικισμού στην περιοχή. Στη συγκεκριμένη θέση διερευνήθηκαν, επίσης, διαταραγμένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα της Πρώιμης Εποχής Χαλκού (περίπου 3.000-2.000 π.Χ.) και της Ελληνιστικής Εποχής (300-100 π.Χ).
www.enet.gr/
ΦΩΤ.ΛΑΖΟΣ ΖΑΝΤΕΣ- ΙΩΑΝ. ΜΕΛΕΚΙΔΗΣ

Στη συνοικία Κουλέ Καφέ της Άνω Πόλης, ανάμεσα σε πολυώροφες πολυκατοικίες του ΄60 και του ΄70, μία στέγη από λαμαρίνες στηριγμένη σε υποστυλώματα προστατεύει προσωρινά το Βυζαντινό Λουτρό της Θεσσαλονίκης, το μοναδικό σωζόμενο λουτρό της μεσοβυζαντινής περιόδου σε ολόκληρη την Ελλάδα. Σύντομα όμως το λουτρό πρόκειται να αποκατασταθεί μέσα από το έργο «Αποκατάσταση – στερέωση του Βυζαντινού Λουτρού στη Θεσσαλονίκη» του Επιχειρησιακού Προγράμματος Μακεδονίας – Θράκης 2007 – 2013, με σκοπό να γίνει επισκέψιμο και να ενταχθεί στις αρχαιολογικές διαδρομές του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης.

«Βυζαντινό μα και ακέραιο συνάμα», και για το λόγο αυτό ιδιαίτερα σημαντικό,….
είναι το Βυζαντινό Λουτρό εξηγεί η προϊσταμένη της 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων δρ Δέσποινα Μακροπούλου κάνοντας λόγο για τη συνέχεια της χρήσης του χώρου από το 1300 μ.Χ. μέχρι και τη δεκαετία του ΄40. «Τα βυζαντινά λουτρά αποτελούν συνέχεια των ρωμαϊκών και είχαν λουτήρες. Τα οθωμανικά δεν έχουν λουτήρες, καθώς το Κοράνι υποχρεώνει τη χρήση ρέοντος νερού», εξηγεί η προϊσταμένη της 9ης ΕΒΑ, μιλώντας για τις προσθήκες που έγιναν στο χώρο κατά την Τουρκοκρατία σύμφωνα με τον ισλαμικό κανόνα. Γενικά πάντως, ο χώρος διαθέτει προθάλαμο, χλιαρό και θερμό χώρο, ενώ διατηρεί τη δεξαμενή του και τα υπόκαυστα. Υπογείως κυκλοφορούσε ζεστός αέρας για ενδοδαπέδια θέρμανση, ενώ με επιτοίχιους αεραγωγούς ο ζεστός αυτός αέρας ρύθμιζε τη θερμοκρασία του κάθε χώρου.

Σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ήταν λουτρό της γειτονιάς και λειτουργούσε εκ περιτροπής ως ανδρικό και γυναικείο. Βρίσκεται στην είσοδο του παραδοσιακού οικισμού της Άνω Πόλης της Θεσσαλονίκης, κοντά σε αρκετά άλλα βυζαντινά μνημεία. Καταλαμβάνει το κέντρο ενός μικρού οικονομικού τετραγώνου ανάμεσα στις οδούς Θεοτοκοπούλου, Κρίσπου, Χρυσοστόμου και Φιλοκτήτου της Άνω Πόλης. Επί Τουρκοκρατίας μάλιστα, ήταν γνωστό ως «το Λουτρό του Κουλέ Καφέ».

Το 1952 το λουτρό κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο από το υπουργείο Πολιτισμού. Κατά τη δεκαετία του ΄70 έγιναν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία ορισμένες διερευνητικές εργασίες και καθαρισμοί, οπότε, μεταξύ άλλων, αποκαλύφθηκε μία από τις πλευρές του που λόγω υψομετρικής διαφοράς ήταν στο μεγαλύτερο μέρος της επιχωμένη. Μετά το σεισμό του 1978 έγιναν προσωρινές υποστυλώσεις κυρίως ημικυλινδρικών καμάρων και τρούλων διότι παρουσίαζαν σοβαρές ρηγματώσεις. Το 2002 στο πλαίσιο του έργου «Διαμόρφωση του αρχαιολογικού χώρου στο Βυζαντινό Λουτρό», που είχε ενταχθεί στο Γ΄ ΚΠΣ, η 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων έκανε μία σειρά εργασιών στον περιβάλλοντα χώρο του Βυζαντινού Λουτρού (καθαρισμούς, αποψιλώσεις, περίφραξη, εγκατάσταση δικτύων ύδρευσης, αποχέτευσης και ηλεκτρισμού, πλακόστρωση δαπέδου, αντιμετώπιση υγρασίας, φράξιμο των ανοιγμάτων και τοποθέτηση καθιστικού και πέργκολας). Σήμερα, μέσα από το νέο πρόγραμμα, το λουτρό θα είναι στη διάθεση των επισκεπτών το 2013.
arxaiologia.gr

FACEBOOK | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ |

Copyright © 2017. All Rights Reserved.